شهرالکترونیک، شهروند الکترونیک
تحقق شهر الکترونیکدر ایران به دو موضوع مهم زیرساخت و فرهنگسازی و به بیان دیگر موضوعی به نام شهروند الکترونیک وابسته است که باید مورد توجه جدی قرار بگیرد. درواقع تا زمانی که شهروندان از نظر فرهنگی، آموزشی و اطلاعاتی به حدی نرسند که ترجیح دهند به جای خدمات سنتی و کاغذ محور از خدمات الکترونیک استفاده کنند، پروژه شهر الکترونیک به نتیجه نخواهد رسید.
به گزارش ایسنا، انسانها در طول زندگی و بنا به مسئولیتهای فردی و اجتماعی خود نقشهای متفاوتی ایفا میکنند که در این میان شهروند الکترونیک کسی است که توانایی انجام وظایف روزمرهای را که ایفای نقشهای متفاوت در زندگی برای او به وجود میآورد را با کمک ابزارهای الکترونیک داشته باشد.
در برنامه پنج سالهای که از سوی اتحادیه اروپا در ارتباط با شهروند الکترونیک تدوین شده است، تمامی شهروندان اروپایی و حتیناتوانان جسمی خواهند توانست تا سال 2010 از خدمات دولت به صورت الکترونیک استفاده کنند، این در حالی است که به عنوان مثال اجرای طرح دانشگاه مجازی برای معلولان 2 میلیارد و500 میلیون تومان هزینه میبرد.
مثال دیگر سئول (پایتخت کره جنوبی) است که برترینشهر الکترونیک جهان به شمار میآید که در آن 500 نوع خدمت آنلاین قابل دسترسی است و از پنج خانوار کرهای، چهار خانوار به اینترنت پرسرعت (صد مگابایت در ثانیه یا بالاتر) دسترسی دارند.
از هر 10 شهروند بالغ، 9 نفر تلفن همراه دارند واز حدود چهار سال پیش در این شهر، امکان تماشای برنامههای تلویزیونی از طریق تلفن همراه و در داخل خودروها فراهم آمده است؛ شهرهای توکیو، سیدنی، میلان، لندن، هلسینکی، کپنهاگ، دبی و دوبلین از دیگر شهرهای الکترونیکی معروف جهان هستند.
مهارتهای پایه برای شهروند الکترونیک نیز ازموضوعات مهم و قابل بررسی محسوب میشود؛ بنیاد بینالمللی ICDL که نمایندگی آن را در ایران، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش برعهده دارد، استاندارد آموزشی و مهارتهای پایه شهروند الکترونیک Ecitizen را اعلام کرده است.
بر این اساس شهروند الکترونیک کسی است که حداقلدانش لازم در رابطه با مفاهیم پایهICT، حداقل توانایی لازم در به کارگیریسیستمهای عامل ویندوز و واژهپرداز مایکروسافت، توانایی کافی برای برقراری ارتباط با اینترنت و وب جهان گستر، توانایی مبادله پیامهای الکترونیک از طریق پست الکترونیک، توانایی کافی برای یافتن اطلاعات از طریق موتورهای جستوجو در وب، توانایی تکمیل فرمهای آنلاین اینترنتی و انجام کارهای روزمره مختلف از طریق شبکه را داشته باشد.
در تعریفی دیگر شهر الکترونیک، شهری است که دسترسیالکترونیک شهروندان به شهرداری و سایر سازمانها و نهادهای دولتی و بخش خصوصی شهری به صورت 24 ساعته و هفت روز در هفته به شیوهای با ثبات، قابل اطمینان، امن و محرمانه و به راحتی امکانپذیر است.
اما کارشناسان ایرانی بر این عقیدهاند که شهر الکترونیک شهری مطلوب است که آگاهانه و هوشمندانه از فناوریها بهره میگیردضرورت تبیین ویژگیهای شهر مطلوب در جامعه دینی، هویتیابی شهر مطلوب بر اساس نیاز انسان مطلوب، بازمهندسی فضای کالبدی و فیزیکی شهر و نیز بازمهندسی رفتارها ومناسبات انسانی در شهر مطلوب از جمله الزامات شهر الکترونیک مطلوب است.
ایده ایجاد شهر الکترونیک در ایران حدود 10 سالپیش در جزیره کیش مطرح شد که متوقف ماند در حالی که به عنوان یک شهر الکترونیکنمونه میتوانست پیشگام و پیش قدم در بحث شهر الکترونیک و ارائه خدمات نوینالکترونیک در کشور و منطقه مطرح شود.
پس از آن از حدود 10 سال گذشته شهرداری مشهد ITرا به اشکال مختلف همچون تجهیز شهرداری به سختافزار وارد سازمان کرد در سال 86 و 87 پروژه مشترک کلانشهرها به نتیجه رسید و نقشه کلی ICT در شهرداریها ایجاد شد.
به گفته شهردار تهران، برای شهروند و شهرالکترونیک، شهرداری تهران گامهایی برداشته، به نحوی که دیتاسنتر خود را کاملراهاندازی کرده است و با ایجاد شبکهای در شهر حدود400 تا 500 کیلومتر مشکلات شهروندان را رصد و برای حل آن اقدام میکند، حدود 70 دفتر خدمات الکترونیک راهاندازی و در یکپارچهسازی شهر با برونسپاری آن و همچنین دیجیتالی کردن محتویات بیش از 4میلیون پرونده در شهر تهران، آگاهی شهروندان از اطلاعات شهری را به صورت آنلاین برقرار کرده است.
هنوز در آغاز حرکت به سوی برپایی شهرهایالکترونیک و آماده سازی شهروندان الکترونیک قرار داریم و در این میان نقش آگاهیمسئولان و توجه آنان به اقداماتی که در این عرصه برای تحقق شهر الکترونیک بایدصورت گیرد، کم اهمیتتر از توانمندسازی شهروندان و آگاهسازی آنان از قابلیتها والزامات زندگی در شهرهای الکترونیک نیست.
یزدان پناه مدیرعامل سازمان ICT شهرداری اصفهان میگوید: مهمترین چالش پیش روی شهر الکترونیک در کشور ما ناشی از عقبافتادگی از دنیای الکترونیک است. فضای مجازی طبعا با فضای مادی تفاوت دارد و بدون مرز است اگر حرکت ما به سمت وارد شدن به این فضای بینالمللی کند باشد، چالشهای زیادی در حوزههای امنیتی، فرهنگی و اجتماعی پیش رو خواهیم داشت.
به گفته تحلیلگران، بانکداری الکترونیک، رکورددارخدمت در شهر الکترونیک است؛ در نظام بانکداری نوین، انجام تمامی مبادلاتالکترونیک بین بانکی در ساختاری منسجم، مستلزم استفاده از سوییچینگ است که مهمترین زیرساخت تجارت الکترونیک محسوب میشود.
بانکداری الکترونیک فرصتهای بسیاری را برایبانکها و مشتریانشان فراهم آورده است و سرویسهای سریع را مستقل از زمان و مکان در اختیار مشتری قرار میدهد. کانالهای الکترونیک شفافیت را افزایش داده و رقابت بیشتر بین بانکها و هزینههای پایینتر و نفوذ بازارهای جدید و توسعه دسترسیهای جغرافیایی را موجب شده است.
جلب اعتماد عمومی در شهر الکترونیک برای ساختناین شهر الزامی است و طرح این سوال که متولی شهر مجازی کیست؟ خالی از لطف نیست وباید دید شهرداریها به دنبال مدیریت شهر مجازی هستند و آیا با آوردن شوراهای مختلف کاری از پیش میرود؟
به عقیده کارشناسان باید در این حوزه مدیریت واحدی تعریف شود چراکه جزیرهای فکر کردن باعث شده است که موضوع متولی خاص برای شهر الکترونیک مغفول بماند.
دکتر غلامعلی منتظر عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس و معاون پژوهشی مرکز تحقیقاتسیاست علمی کشور میگوید: اهمیت شهر الکترونیک از این جهت حایز اهمیت است که همه چیز در درون شهر شکل میگیرد. بنابراین اگر بدانیم شکل و شمایل شهر چه تغییری میکند این تا حـــدودی به تصویر دقیقتر آن کمک میکنـــد؛ پس باید بدانیم برای الکترونیک شدن شهر تهران چه چیزهایی را باید در نظر بگیریم.
وی خاطر نشان میکند: کمیسیون اروپا، جامعه اطلاعاتی را این گونه تعریف کرده است که جامعهای است که در آن فنآوریهای ارزان اطلاعات و ذخیرهسازی داده و انتقال آنها عمومیت داشته و با نوآوری سازمانی، تجاری و اجتماعی و حقوقی همراه باشد. این جامعه اطلاعاتی ممکن است یک سازمان، یک شهر یا یک دانشگاه باشد. در شهر هم به دنبال این موضوع هستیم تا شهروندان راحتتر زندگی کنند.
معاون پژوهشی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با بیان اینکه شهر میتواند یک نمونه مناسبی باشد تا هم سطوح پایینتر و هم
سطوح بالاتر از شهر را به صورت الکترونیک در آوریم، تصریح میکند: ویژگیهایی که برای یک جامعه اطلاعاتی به عنوان مثال یک شهر الکترونیک شمرده میشود، این است که مفاهیم سنتی که ما از آموزش، اقتصاد، کسب و کار و تجارت داریم همه متحول میشود.
وی ادامه میدهد: نوع نگاه ما به آموزش کاملاً متفاوت میشود. در حال حاضر فرد صبح به مرکز آموزشی میرود و زیر نظر یک معلم آموزش میبیند؛ در شهر الکترونیک این شکل از آموزش متحول میشود و فرد میتواند بدون آن که از منزل خارج شود تحصیل کند. در کسب و کار هم وضع به همین منوال است و شکل جدیدی از آن که پسوند الکترونیک دارد، به وجود میآید.
منتظر میگوید: در جامعه اطلاعاتی ارزشهای اطلاعاتی جایگزین ارزشهای مادی میشود. در حال حاضر ارزش اصلی کارها به تبادل مواد و کالا مرتبط است. اما در این جامعه، هسته اصلی، انتقال اطلاعات است و اطلاعات به سرعت تولید و به عنوان کالا در اختیار قرار میگیرد.
به هرصورت آنچه مسلم است اینکه استفاده از فنآوریهای نوین، حمایت از کسب و کار، ارتقای بخش فنآوری اطلاعات و جذب آن در محیط شهری، گسترش آموزش، پژوهش و توسعه واحدهای تحقیق و توسعه شهری، توسعه اقتصاد دانش بنیاد، تـوسعه کسب و کار الکترونیک، دولت الکترونیک و زیرساختهای شبکه هدف مشترک تمام این شهرها است.